Deal tussen Iran en het Westen

Is de deal tussen Iran en het Westen een goede deal?
Mensen die mijn Iraanse roots kennen, vragen de laatste tijd al snel wat ik van de deal tussen Amerika en Iran vind. Dat vind ik best lastig. De meesten willen vooral gerustgesteld worden en verwachten een oppervlakkig antwoord; namelijk dat ik blij ben met de deal. Anderen zijn oprecht geïnteresseerd in mijn mening, maar vaak zie ik geen kans om mijn visie even snel in een paar woorden weer te geven. Daarom ben ik er even voor gaan zitten om mijn mening op papier te zetten.

Een modern land
Is de deal tussen Iran en het Westen een goede deal? Deze vraag kan je niet met een ja of nee beantwoorden. Het hangt ervan af vanuit welk perspectief je het bekijkt. Voor het Nederlandse bedrijfsleven lijkt het me een uitstekende gelegenheid om een markt van 75 miljoen jonge kooplustigen te bedienen. Dit werd mij twee jaar geleden bevestigd tijdens een ontmoeting met de voormalige Nederlandse ambassadeur in Teheran. Vlak voor mijn ontmoeting bleek een grote bierbrouwer bij hem op bezoek te zijn. Over kansen zien gesproken: in een Islamitisch land dat gebukt gaat onder Westerse sancties de potentiële biermarkt onderzoeken!

Wat de meeste mensen niet weten is dat Iran het meest ontwikkelde land in de regio is. De bevolking is jong, hoog opgeleid en heeft een hoge levensstandaard. De nieuwste I-phone is eerder in Teheran verkrijgbaar dan in Amsterdam. De gemiddelde Iraniër zal blij zijn als de sancties worden opgeheven: dan zijn alle luxe consumptiegoederen weer tegen normale prijzen beschikbaar. Wie denkt dat door de sancties Westerse consumptiegoederen niet verkrijgbaar zijn heeft het mis. Alles is verkrijgbaar, maar wel 10 keer zo duur.

Na de groene beweging hebben de Iraanse bevolking en de regering met elkaar een compromis gesloten. Zoals Thomas Erbrink het formuleert: niets mag, maar alles kan. Zolang het volk niet het vertrek van het regime opeist, laat het regime het volk met rust. Wanneer de bevolking tevreden is, is de overheid dat ook. Tot zover niks aan de hand. Het lijkt alsof alle spelers aan tafel aan hun trekken komen. Maar dit is slechts een oppervlakkige analyse.

Historisch perspectief
Wanneer we de zaak vanuit historisch perspectief bekijken, zie ik echter een beeld waarvan ik niet vrolijk word. Daarvoor moeten we terug naar de periode van de Qajar Dynastie (1785-1925). In die periode heeft Iran vele oorlogen gevoerd met Rusland, dat via Iran toegang wilde krijgen tot de Perzische Golf. Een alternatief was via India waar toen nog de Britten zaten, wat daardoor minder voor de hand lag. Hoewel Iran nooit een kolonie van Westerse mogendheden is geweest, zaten de Britten en Fransen hen wel dicht op de huid. In die tijd kreeg Iran vele verdragen opgelegd (Golestan 1808, Turkamanchay 1832), en moest het grote delen afstaan van de Kaukasus (het huidige Azerbeidzjan, Armenië, etc.) en het gebied rond de Aras rivier.[1]

In de twintigste eeuw werden de Britten en Fransen na de val van het Britse Rijk vervangen door Amerikanen. Dit duurde tot 1979, met de vlucht van de toenmalige Shah van Iran. De repressieve maatregelen van de Shah waren vooral gericht tegen de oppositie vanuit linkse hoek; ook de Sjah was bang voor de invloed van de Russen en hun communistische ideologie. Om de Russen buiten de deur te houden betaalde Iran een grote prijs. Enerzijds gaf het stukje bij beetje land op aan de Russen, anderzijds liet het zijn natuurlijke bronnen gebruiken door Britten, Fransen en Amerikanen. De Islamitische Revolutie van 1979 kwam uit onverwachte hoek en had grote gevolgen.

In 1979 was het Iraanse leger het meest geavanceerde leger in de regio, in de top 10 van de wereld. Alle oliedollars werden besteed aan de aanschaf van de modernste wapens en straaljagers van Amerikaanse makelij. Na 1979 werden de toenmalige vrienden aartsvijanden en tot ieders verbazing zochten Russen en Iraniërs elkaar op. Ook voor deze vriendschap heeft Iran een grote rekening moeten betalen. De ondergrond van de Kaspische Zee is rijk aan olie en gas. Tijdens de afgelopen 36 jaar raakte Iran zijn rechten op deze zee en daardoor zijn natuurlijke gasbronnen grotendeels kwijt, in ruil voor diensten van de Russen. Dit onderwerp kreeg in de Westerse media nauwelijks aandacht.

Wordt de vete tussen Rusland en het Westen uiteindelijk in Iran uitgevochten?
En dan nu het jaar 2015: de deal tussen Iran en het Westen. Met de gang van zaken in de Oekraïne in ons achterhoofd, kunnen we ons afvragen hoe de Russen zullen aankijken tegen deze toenadering tussen het Westen en Iran. Hoe gaan de Russen zich opstellen? Staat Iran eenzelfde lot te wachten als Afghanistan, waar de Russen in 1979 binnenvielen? Of wordt de vete tussen het Westen en Rusland in Iran uitgevochten? Nou beste vrienden: ik hoop dat dit een goede deal is, maar ik ben er op zijn minst zeker van.

Shahram Bahraini,

Zaandam, 25 april 2015

PS. Wilt u ook een artikel plaatsen op dagelijkstheater.nl?
Laat het me weten.

[1] Bron: Wikipedia.

Leave a Reply