De dagelijkse soap

Vrijdag 3 juli: de wereld kijkt vol spanning naar de soapserie “Redding of ondergang van de Grieken”. Komende zondag weten we het: blijven de Grieken in de EU of krijgen ze de drachme terug?!

Is dit de enige soapserie die ons getoond wordt? Nee, helemaal niet. Wat te denken van ‘Het conflict met Rusland’, ‘Vluchtelingenstroom aan de Middellandse Zee’, ‘Belastinghervormingen’, ‘Dreiging van de Islamitische Staat’, en ‘Onthullingen over Srebrenica’, waarin we door onze eigen vrienden worden belazerd. En zo kunnen we nog wel even door gaan.

Verstreken houdbaarheidsdatum van instituties en systemen
Ter wille van de kijkcijfers laten politici en andersoortige leiders, de acteurs in deze soapseries, geen gelegenheid onbenut. De realiteit is: onze systemen en instituties zijn over hun houdbaarheidsdatum heen. Net als een pakje melk of vlees op de schappen van Albert Heijn. In het geval van het pakje vlees of melk is de oplossing vrij eenvoudig: het oude pakje wordt vervangen door een vers en fris pakje. In het geval van onze instituties en systemen ligt dat wat moeilijker.

Onze democratie en het kapitalistische stelsel komen hun grenzen tegen. Onze instituties bieden onvoldoende mogelijkheden om conflicthaarden te voorkomen dan wel op te lossen. Hoewel iedereen aanvoelt dat er iets moet gebeuren, bestaat het huidige beleid uit creatief boekhouden, trucjes en semantische formuleringen om de dag door te komen. Wat zit daarachter? Aan de ene kant is men op zoek naar een nieuw systeem. Een nieuwe orde met nieuwe instituties. Aan de andere kant is men bang om het niet-weten te aanvaarden en daarnaar te handelen.

Op expeditie met onvoorspelbare gebeurtenissen in het verschiet
De wereld om ons heen verandert steeds sneller met een exponentieel groeiende complexiteit. Tegelijkertijd toont de geschiedenis dat de evolutie van het menselijk bestaan met name wordt bepaald door niet te voorziene gebeurtenissen. Het is een soort expeditie naar onbekend terrein. Voordat we beslissingen nemen willen we het liefst alles van begin tot einde zeker weten. Maar: bij een expeditie weet je van te voren niet wat je tegen zult komen en wat je daarbij nodig hebt. Gezien de aard van het proces spreekt het vanzelf dat een volledige reisbeschrijving van minuut tot minuut in deze ontbreekt.

Het zijn angstige tijden waarin de mens zich op existentieel niveau bedreigd voelt. Uiteindelijk ligt die angst op een heel diep existentieel vlak: de angst voor de dood. In de Westerse samenleving hebben we een lineaire begrip van tijd, terwijl Oosterse wijsheid een zich steeds herhalend cyclisch patroon ziet. Denk bijvoorbeeld aan de seizoenen: in de lente ontkiemen de zaden, in de zomer volgroeit het gewas, tijdens de herfst wordt geoogst en vallen de bladeren, in de winter komt alles tot rust.

Het concept van leven en dood toepassen
Het is bekend dat geboorte en dood pijnlijke maar overkomelijke processen zijn. Stel dat we het concept van dood en leven zouden hanteren in alle facetten van ons leven. Om te beginnen in de relatie met je partner: aan het eind van ieder jaar vragen beide partners of zij op dezelfde voet met elkaar door willen gaan en zo ja: of ze bereid zijn zich in te spannen voor het in stand houden van de relatie, de wedergeboorte. Zo niet komt er een einde aan de relatie en worden beiden bevrijd van een beknellende toestand.

Laten we dit concept doortrekken naar onze werkrelatie: hoe zou het zijn als werkgever en werknemer elkaar jaarlijks op gelijkwaardige basis de vraag stellen of zij de relatie willen voortzetten of niet? En stel dat we niet iedere 4 jaar onze volksvertegenwoordigers kiezen, maar dat we het parlement afschaffen en via sociale media voor ieder besluit gaan stemmen? Waarbij volksvertegenwoordigers alleen nog worden belast met de organisatie en uitvoering van referendums.

Het niet-weten aanvaarden
Stel dat het niet-weten het nieuwe weten wordt. In plaats van deskundigen te dwingen harde uitspraken te doen en hen vervolgens aan het kruis te nagelen, accepteren we dat ook zij het niet weten en dat zij vanuit kennis, nieuwsgierigheid en alertheid op zoek gaan naar oplossingen. Dan kunnen zij aan het werk in plaats van continu met semantische formuleringen te komen om hun eigen hachje te redden.

Wanneer u dit leest vindt u mij waarschijnlijk een Idealist, een Linkse Grachtengordel Socialist of een Rechtse Rakker met totaal geen kennis van zaken. Ik ben geen van allen en ben het bovendien niet met u eens. Ik heb geen rol in de beschreven soapseries en ben geen celebrity met sterrenstatus. Heeft u dat nodig om mij geloofwaardig te vinden? Ik denk dat de oplossing niet van experts en superstars zal komen. Onze superhelden hebben in reactie op de huidige crisis niets anders gedaan dan pappen en nathouden. Zij kunnen ook niet overzien waartoe hun handelen zal leiden.

De transitie is al gaande
Misschien denkt u dat een transitie zoals hierboven omschreven niet mogelijk is door de scheve verhoudingen tussen werkgevers en werknemers, kapitaal en arbeid, en de onbalans tussen het ontwikkelingsniveau van verschillende groepen en landen. Ik betwijfel of dat zo is: kapitaal en arbeid maken deel uit van eenzelfde systeem. Kapitaal heeft geen waarde zonder de factor arbeid. Het universele principe van non-dualisme geldt altijd en overal. De mismatch tussen de verhoudingen tussen landen en kapitaal en arbeid is iets dat we kunstmatig in stand houden.

Stel dat er geen arbeidsplaatsen meer zijn en een groot deel van de bevolking werkloos thuis zit. Dat betekent dat grote delen van de samenleving geen beroep meer doen op diensten die door het kapitaal zijn ontwikkeld. Deze diensten zullen daarom onbenut blijven en daardoor verliest het kapitaal op den duur zijn betekenis. Met andere woorden: ik ben allerminst bang voor een scheve verhouding tussen kapitaal en arbeid, voor de toename van automatisering en het verdwijnen van arbeidsplaatsen. We zullen de ruil mechanismes tussen kapitaal en arbeid herdefiniëren. Op dit moment worden reeds experimenten gedaan zoals bijvoorbeeld met een basisinkomen. Ik geloof niet dat de oplossing is, maar het geeft wel aan dat men met dit soort dingen bezig is.

Aan u en mij de keuze
Uiteindelijk denk ik dat aan u en mij de keuze is: blijven we kijken naar de soap die ons dagelijks wordt voorgeschoteld? Doen we vanuit de waan van de dag mee aan de symptoombestrijding? Blijven we in de mist en leggen we steeds de verantwoordelijkheid buiten onszelf? Of durven we het proces van dood en wedergeboorte te aanvaarden, hoe pijnlijk het ook is om onder ogen te zien? Durven we het niet-weten te omarmen en daarmee op expeditie te gaan? Ik weet niet zeker of mijn generatie dat gaat meemaken, maar wanneer ik naar mijn kinderen kijk word ik hoopvol en dat stemt me weer positief.

 

Shahram Bahraini,
Zaandam, 3 juli 2015

NB: Wilt u ook een artikel plaatsen op dagelijkstheater.nl?
Laat het me weten.

Leave a Reply