De enige persoon die mij van mijn vrijheid kan beroven ben ik zelf

Gisteravond zat ik achter mijn pc mijn ongelezen mailtjes weg te werken toen ik het bericht van de aangehouden Nederlandse journalist in Turkije langs zag komen. 10 minuten later, toen ik mijn mailachterstand enigszins had weggewerkt, las ik het bericht dat deze journalist was vrijgelaten. God zij dank, dacht ik toen. Het is goed afgelopen.

Vanmiddag 17.00 uur, een volgend bericht: een drama in Parijs met 12 slachtoffers en 3 daders. Goede genade, het moet niet gekker worden. Ik was boos, verdrietig en bang tegelijk. Verdrietig omdat ik denk dat het onze levensopgave is om het leven te vieren. Om onszelf lief te hebben, ons gezin, familie, vrienden, buren, dorpsgenoten, landgenoten en medewereldburgers. Het is niet onze opdracht om elkaar te haten en doden. Iedereen is geboren uit liefde.

Dit is niet wij tegen zij
Deze daad heeft niets te maken met wij en zij, met moslims en niet-moslims. Het maakt niet uit welk geloof  je aanhangt. Het maakt niet uit of je gelovig bent of niet. We zijn allemaal één: we geloven uiteindelijk allemaal in dezelfde universele waarden. In dit licht zie ik de daders ook niet als daders, maar als slachtoffers. Door deze daad hebben zij zichzelf de macht ontnomen een bijdrage te leveren aan een wereld die snakt naar verlichting. En vergeet niet dat ook hun dierbaren nu in diepe rauw zijn.

Ik ben boos zonder precies te kunnen benoemen op wie en op wat. Even lijkt het alsof helemaal niets deugt en het leven geen zin heeft. Het duurt even voordat ik mijn emoties onder controle heb. Als ik goed kijk, constateer ik dat ik vooral boos ben op mijzelf en op niets en niemand anders. Ik ben geneigd om meteen een oordeel te hebben en te zoeken naar schuldigen en oplossingen. Terwijl we allemaal weten dat je een foute daad niet met een nog foutere daad moet beantwoorden. Totdat zich in de praktijk zoiets voordoet. Probeer dat principe dan maar eens overeind te houden.

Hoofd en hart allebei aan het woord laten
Mijn hoofd ratelt maar door en ik vraag me af hoe ik deze negatieve energie kan loslaten. Hoe kom ik weer in een positieve flow zodat de levenskracht  weer gaat stromen? Ik ben er even helemaal klaar mee en heb geen zin meer. Mijn geloof in de goedheid van de mens staat onder druk.

Wat mij helpt, is de tijd verstillen en de tijd nemen om deze pijn en dit verdriet te voelen. Dus niet wegstoppen, niet weglopen. Maar op dit moment zit ik volledig in mijn hoofd en voel mijn lijf en hart niet. Gatver. Voelen?! Laat me alstublieft lekker denken en nu even niet dat zachte wazige spirituele gedoe. Voelen is voor watjes. Maar toch wéét ik dat meditatie, ontspanningsoefeningen, bidden tot god, vragen om genade en barmhartigheid, dat dát mij helpt om zacht te worden en mezelf te hervinden. Ik ben in mijn beste doen wanneer ik mijn hoofd en hart evenredig in kan zetten.

Trouw blijven aan jezelf
Nu ben ik ineens niet bang meer. Ik voel weer vertrouwen en zie voldoende mogelijkheden om deze trieste dag om te zetten naar nieuwe hoop en nieuwe perspectieven. Ik voel kracht. Ik ben niet van plan mijn mond te houden uit angst voor wat dan ook. Op dit moment zijn we verdrietig en zitten we in de put. Morgen of misschien overmorgen zal er een nieuwe dag zijn en een nieuw begin. Vandaag is een lelijke bladzijde in onze geschiedenis. Morgen beginnen we weer opnieuw met een blanco bladzijde vol kansen om iets moois te laten ontstaan.

Vrijheid van meningsuiting is een groot goed dat ik wil koesteren. Wat een cliché! Vrijheid brengt ook een grote verantwoordelijkheid met zich mee. Een nog groter cliché? Hoe vaak hebben we dit nou niet gehoord? Maar de enige persoon die mij van mijn vrijheid kan beroven ben ik zelf. Zolang ik mijzelf en de ander met evenveel liefde en respect behandel, verwacht ik niet dat iemand in staat is mij monddood te maken. Dat gaat niet gebeuren. Wellicht een naïeve en softe gedachte voor een tijd waarin het hard aanpakken van tuig de boventoon voert. Dat zij dan zo.

Ik daag mijzelf uit om trouw te blijven aan mijzelf en mijn waarden, en me niet te laten verleiden door de waan van de dag. Je zou mij enorm helpen als je mij iedere dag deze spiegel voorhoudt. Ik dank je zeer.

 

Shahram Bahraini, 7 januari 2015

Waarom zou de klaproos minder mooi zijn dan de rode tulp?

Ken je dat? Je staat met een collega te praten en moet toch even laten horen dat je die week nog een afspraak hebt met die en die Belangrijke Meneer. Zoals vorig jaar, toen ik naar Tajikistan ging op uitnodiging van niemand minder dan Meneer Rahman de president himself. Mijn collega strafte mijn opschepdrang met vuur in zijn ogen af: “Lieve Shahram, weet je wel hoe fout het regime daar is? Hoe kom je aan zulke foute vrienden?”

Ik zag dat hij nog minstens 10 soortgelijke vragen op het puntje van zijn tong had liggen, maar daar was gelukkig geen tijd voor. Want: ik had geen antwoord op zijn vragen. Wel waardering voor de spiegel die hij me voorhield. Toch was die spiegel dit keer overbodig: al terwijl ik de woorden uitsprak, voelde ik hoe ik in de greep was van mijn trotse ego. En ik voelde me machteloos. De drang om op te scheppen en te laten zien dat ik belangrijke mensen ken is zo groot dat ik er niets aan kan doen! Waarom is het zo belangrijk voor me?

Nu is de kring mensen waarin je je beweegt natuurlijk een afspiegeling van wie je bent. Je hebt immers iets gemeen met ieder individu met wie je te maken hebt. In dit geval was dat het spreken van Farsi. Ik ging naar Tajikistan namens Stichting Payvand, een internationale stichting die tot doel heeft alle Farsi sprekenden met elkaar in contact brengen. Met name Iraniërs, Afghanen en Tajiken.

Ik stapte zonder al te veel voorbereiding in het vliegtuig. Gelukkig was mijn reisgenoot al vaker in Tajikistan geweest; we hadden afgesproken dat hij me tijdens de vlucht één en ander zou bijbrengen. Zo doende leerde hij me het Cyrillisch alfabet (het Russische schrift), zodat ik daar de borden zou kunnen lezen. Bovendien gaf hij mij een boek met reisverhalen van Ostad Sepand, een Iraans dichter die in San Francisco woont. De eerste jaren na de onafhankelijkheid van 1991 heeft Ostad Sepand Tajikistan bereist; hij kent de bekendste dichters van het land.

Terwijl ik mijn best doe om geconcentreerd het alfabet te leren en ook het reisverhaal te lezen, blijft mijn aandacht hangen bij het volgende gedicht van Sohrab Sepheri:

Ik weet niet waarom mensen zeggen
dat het paard een edel dier is,
dat de duif mooi is,
en waarom in niemands kooi een gier is.
Waarom zeggen we dat de klaproos minder mooi is dan de rode tulp?

De ogen moeten gewassen worden, we moeten anders kijken.
De woorden moeten gewassen worden;
het woord moet de wind zelf, de regen zelf zijn.

Laten we de paraplu dichtdoen,
Laten we de regen ingaan.
Laten we met ons de gedachte, de herinnering in de regen brengen.
Laten we met alle mensen van de stad in de regen gaan.
Laten we de vriend in de regen zien.
Laten we de liefde in regen zoeken.
Laten we de liefde bedrijven met vrouwen in de regen.
Laten we in de regen spelen.
Laten we in de regen schrijven, praten en lelies planten.

Het leven is keer op keer doordrenkt raken,
Het leven is zwemmen in het bassin van dit ogenblik.

Op dat ogenblik landen we in Tajikistan. Ik denk terug aan het gesprek met mijn collega.
“Weet je wel hoe fout het regime daar is?!”

Laten we de paraplu dichtdoen, laten we de regen ingaan. Zou het me lukken om mijn westerse bril af te zetten? Met schoon gewassen ogen te kijken? Zou het me lukken om het leven van de Tajiki onbevooroordeeld te zien? Want waarom zou de klaproos minder mooi zijn dan de rode tulp? Ik ben benieuwd wat ik de komende dagen ga ervaren. Wie ik zal spreken en waar de gesprekken over zullen gaan. Vol goede voornemens zet ik voet op Tajikistan.

 

Shahram Bahraini, Assendelft, 7 juli 2012

Wees verstandig, word waanzinnig

Ik heb techneuten nodig om een baanbrekende techniek aan de praat te krijgen. Bellen ze dat ze pas in het project willen stappen als het systeem zonder bugs draait… Ik zou niet weten waarom ik dan nog contact zou opnemen?!

Sinds 1 maart werk ik met vier gedreven professionals aan een waanzinnige droom. Het idee is simpel: wij gaan ervoor zorgen dat het een factor 100 goedkoper wordt om in het buitenland mobiele data te gebruiken. Wereldwijd. Bovendien willen we in de eerste 24 uur na de lancering van deze app 1 miljoen gebruikers hebben. Want in potentie kunnen 1 miljard mensen met een smartphone deze app gaan gebruiken.

Waanzinnig. Hoe haal je het in je hoofd?! Zelfs de meest succesvolle apps tot nu toe hebben op de eerste dag geen miljoen gebruikers getrokken.

Ja, dat klopt. Maar de geschiedenis werd geschreven door mensen die in het onmogelijke geloofden tot het mogelijk werd. Met verstandige mensen los je verstandige zaken op. Wil je waanzinnige dingen realiseren, heb je waanzinnige mensen nodig. Mensen die de geldende conventies ter discussie stellen, een beetje rebels en zeer eigenwijs. Zoals Einstein zei: “We can’t solve problems by using the same kind of thinking we used when we created them.” Wij zoeken Mr. Nobody met technisch vernuft, lef én visualisatiekracht.

We werden gebeld door een CTO (Chief Technology Officier) van één van de grootste telecom bedrijven, die namens een investeerder ons concept wilde beoordelen op technische haalbaarheid. Ook dr. telecom is op zoek naar papieren zekerheden: hij wil eerst de bewijzen zien dat zoiets technisch mogelijk is. We rondden het gesprek af met de gangbare beleefdheden en vertelden hem dat we ons weer zullen melden wanneer we de technische realisatie achter de rug hebben. We gaan deze man niet zomaar het geheim van de smid vertellen! Dit is niet het type investeerder dat we zoeken.

Hoe gaan we nu verder? We hebben drie keer bot gevangen. Stoppen? Laten we ons door deze drie experts ontmoedigen? Hebben ze niet ergens gelijk? Zijn we nou helemaal gek geworden?!

Het antwoord op deze vragen hangt een beetje af van hoe je in het leven staat. Als je gewend bent om altijd netjes binnen de lijnen te tekenen: ja, dan kan je ons voor gek verklaren. Ik heb in mijn leven niets anders gedaan dan steeds het tegenovergestelde van de gangbare norm willen bewijzen. Soms met succes en heel vaak met een teleurstelling. So what? Wat is de prijs die we met elkaar betalen als het niet lukt? Wat is te prefereren: met een groep enthousiaste mensen proberen het maximale uit jezelf te halen, of gevangen zitten in de sleur van het dagelijkse leven? Ik weet waar ik voor kies.

En jij? Welke waanzinnige ideeën heb jij? Waar lig jij ‘s nachts wakker van?

 

Shahram Bahraini, Zaandam 6 Juli 2012

NB: ter inspiratie onderstaand gedicht van Rumi, dat ik vond in het boek Perzische paradox van Sherveen Nekuee:

 

Wees waanzinnig / de Weg der Waanzin

Laat huis en haard aan de verstandige
de verliefde bezit enkel de waanzin.
Word waanzinnig,
waanzinnig.

En als je binnenste vuur
zich openbaart,
Wees de vlinder
en weet je weg.

Laat het huis ten gronde gaan,
word een vreemdeling van jezelf.

En dan?

Kom dan bij het gezelschap der verliefden.
Laat de adem samen zingen,
zodat het hart zich reinigt van elke wrok.

En dan?

Tover dan je verlangen naar wijn,
bij het bedienen van de dorstigen.
Je moet leven schenken
om de eeuwigheid waard te zijn.

Want als je het gezelschap der beschonkenen zoekt,
moet je dronken op pad.

En dan?

Als je ziel zich van het lichaam scheidt
en de hemel zoekt,
laat dan je aanblik
de aarde schemeren.

Word dan de sterveling die eeuwig is,
word niets.
Bevrijd van het zelf,
zoals een verliefde
– door liefde getroffen –
behoort te zijn.

En dan?

Word dan een legende.

Laat huis en haard aan de verstandige.
Word waanzinnig,
waanzinnig.

Rumi (Jalal ad-Din Muhammad Rumi)
Vertaald en bewerkt door Shervin Nekuee

You are hot no matter what!

Vol overgave is mijn dochter Shadi zich aan het voorbereiden op het schoolkorfbaltoernooi, waaraan alle scholen uit onze gemeente meedoen. Ze vindt het leuk en wil het goed doen. Het is prachtig om te zien met hoeveel toewijding Shadi bezig is. Zo nu en dan herinnert zij mij eraan, dat mijn aanwezigheid écht op prijs wordt gesteld. Ik heb haar beloofd erbij te zullen zijn, en ben ervan doordrongen dat ik mijn agenda vrij moet houden. Hier mag niks tussenkomen!

Eindelijk is het zover, we gaan samen naar het veld. Ik voel de spanning, bij Shadi én bij mijzelf. Het gaat nu echt beginnen. Met het fluitsignaal van de scheidsrechter gaat de eerste wedstrijd van start. Samen met de andere ouders begin ik te juichen en te brullen langs de kant. Maar het balletje valt niet goed: de eerste wedstrijd gaat verloren, en de tweede ook!

Beide wedstrijden verloren, de gedreven voorbereidingen ten spijt. Ik lees het verdriet in het gezicht van mijn dochter. Voor het eerst zie ik het plezier en de onbevangenheid in het spel verloren gaan omwille van het resultaat. Voortaan staat het spelend kind zijn niet meer centraal. Nee, het gaat om het resultaat!

Het resultaat staat boven het spel. Hoe goed je ook gespeeld hebt, maakt niet uit. Het gaat over winnen en verliezen. Als je wint, ben je geliefd en heb je vrienden. Heb je verloren, kan je in eenzaamheid je wonden likken. Je bent alleen de moeite waard als je aan de goede kant van de streep staat.

En nu. Hoe ga ik ermee om? Ligt hier voor mij als vader een opvoedkundige taak weggelegd? Hoe leg ik uit dat dit spel het leven heet? Hoe zou mijn dochtertje daarop reageren? Zo’n vaag verhaal van haar vader. Shadi verbijt haar teleurstelling en baalt enorm. Misschien moet ik mijn dochter haar eigen weg laten vinden om hier mee om te leren gaan. Bovendien kan ze met zo’n verhaal over ‘het spel in relatie tot het resultaat’ echt niet bij haar vriendinnen aankomen…

Mijn gevoel en verstand strijden om voorrang. Hoe kan je genieten van een spel en tegelijkertijd je best doen om te winnen? Hoe kan je je eigenwaarde loskoppelen van je uiterlijke resultaten? Hoe kan je ervan overtuigd blijven dat je met al je plussen en minnen volmaakt bent, dat je een kind van God bent? Of populair gezegd: “ You are hot no matter what!”

Ineens word ik wakker op de bank. Op TV zie ik dat het Nederlands elftal van Duitsland verloren heeft. Het hele land is in rep en roer. Wacht eens even. Het gaat niet over het opvoeden van mijn kind. Het gaat over het opvoeden van mijzelf. Over het loyaal zijn aan je helden, zelfs als die niet gewonnen hebben. Oranje is hot, no matter what!

Shahram Bahraini, 14 juni 2012

Wat inspireert jou?

“Wat inspireert jou?” Goede vraag. Hij werd aan mij gesteld door dochterlief van acht. Hoe komt ze erbij? Op die leeftijd?! Waarschijnlijk heeft ze het bij ons aan de keukentafel opgevangen, of op televisie of school opgepikt. Kinderen vangen zoveel op. Worden ze steeds vroeger wijs?

Ze vroeg het op een vreselijk moment. Je kent dat wel: kinderen die ‘s ochtends totaal geen haast hebben, terwijl de jonge ouders hectisch rondrennen om ervoor te zorgen dat de kinderen op tijd aangekleed zijn, gegeten hebben, en mét de juiste tassen op school komen. Bovendien had ik die dag om 9.30 uur een spannend gesprek.

Ik wist even niet hoe ik mijn boosheid en ongeduld moest bedwingen. Maar ik kon mezelf beheersen en slaagde erin haar niet aan te manen haast te maken. In plaats daarvan legde ik de vraag bij haar terug: ‘Wat inspireert jou nou eigenlijk?’ Heel laf eigenlijk. En daarmee bloedde ons gesprek dood. Jammer! Maar de vraag bleef door mijn hoofd spelen. Wat mij inspireert? Daar weet ik niet zo gauw een antwoord op. Ik denk Zwarte Zwanen.

Zwarte Zwanen staan symbool voor onwaarschijnlijke, onvoorspelbare gebeurtenissen met grote gevolgen. Tot de ontdekking van Australië zouden alle geleerden en niet-geleerden je voor gek verklaard hebben, als je zei dat zwarte zwanen bestonden. Zwanen zijn immers wit! Het kon niet waar zijn. Maar: iets is onmogelijk tot het onmogelijke mogelijk wordt. Deze gedachte is afkomstig van Nassim Taleb. Hier kun je zijn verhaal vinden.

Ik zou graag zeggen dat ik in het dagelijks leven opensta voor onwaarschijnlijke, onvoorspelbare gebeurtenissen. Maar als ik eerlijk ben is dat niet waar. Als econoom ben ik opgeleid om ieder mogelijk risico te kwantificeren en het meest waarschijnlijke te managen. Het managen van risico’s in plaats van het omzetten van risico’s in kansen.

Deze week zocht ik op internet een tuinman. De eerste 5 advertenties waren zo voorspelbaar dat ik direct afknapte: “Ervaren hovenier met 25 jaar ervaring”. Tot ik de advertentie van Thijn en Thijs tegenkwam: ”Hallo, wij, Thijn en Thijs, komen altijd samen en doen er alles aan om uw tuin naar uw wens te maken.” Hier sprak geen ervaring en geen ‘waarborg’ uit het verleden. Nee, hier spreekt passie, drive en de bereidheid om mijn tuin naar mijn zin te maken. Dus nam ik contact op. Ik was aangenaam verrast hoe goed deze jongens mij te woord stonden, keurig ABN.

Toen zij bij ons thuis een offerte kwamen uitbrengen, vroeg ik uit nieuwsgierigheid naar hun achtergrond: Thijn heeft 12 jaar als therapeut in de geestelijke gezondheidszorg gewerkt, Thijs als HR-manager en headhunter. Ze kwamen tot de conclusie dat zij daar niet gelukkig van werden. Zij hadden het gehad met het management gedoe, en wilden fysiek werk doen. Hoe? Heel simpel: door het gewoon te gaan doen. Je zou je kunnen afvragen of ik niet goed wijs ben. Hoe kun je mensen iets laten doen die daarvoor niet zijn opgeleid? Levert dat wel een goed resultaat op?

Dat levert júist een goed resultaat op! Deze jongens staan voor mij symbool voor hoe je de dingen aan moet pakken: er niet eindeloos over blijven nadenken, maar het ook daadwerkelijk gaan dóen. Werken vanuit enthousiasme, op basis van passie en gedrevenheid, in plaats van op grond van studie en opleiding. Ik kom voldoende mensen tegen die ondanks een dure opleiding en certificaten geen bal verstand hebben van hun vak. Misschien hoor ik daar zelf ook wel bij. Sterker nog: vaak missen mensen die al járenlang hetzelfde vak uitoefenen de juiste drive, motivatie en houding. Is ervaring een waarborg voor kwaliteit? Ik denk het niet.

Wat mij inspireert? Mensen die werken op basis van passie. Ik denk dat Thijn en Thijs deze week mijn grootste inspiratiebron geweest zijn. Of eigenlijk: mijn dochtertje van acht die mij zo aan het denken heeft gezet. Mijn oren, ogen en poriën staan wijd open. Wat begeert een mens nog meer. Wat mij inspireert? Mijn dochtertje van acht!! Wat inspireert jou?

Shahram Bahraini, Zaandam 11 juni 2012

Een bestuurder bestuurt!

Het is woensdagavond laat; ik zit samen met Roderick in de IJ-kantine in Amsterdam. Sinds een jaar komen Roderick en ik bijeen om te werken aan een gezamenlijke droom. We zijn zo goed als klaar met de inhoudelijke uitwisseling, ter afsluiting pakken we nog een laatste biertje voordat we in de auto stappen.

Beiden zitten we in een goede energie. Voor even lijkt de wereld met al haar onbegrensde mogelijkheden aan onze voeten te liggen. Een goed moment voor zelfreflectie. Ik vraag Roderick om feedback. Het is meer dan 4 jaar geleden dat we voor het laatst met elkaar hadden samengewerkt. Roderick kijkt me aan en begint te lachen. “Goh. Als ik je nu zie, zie ik een andere Shahram. Je schreeuwt niet meer om aandacht. Maar vertel eens, waarom deed je dat eigenlijk?” Poeh, wat een spiegel!

Ik neem een flinke slok van mijn biertje en neem even de tijd om zijn vraag te beantwoorden. Ik kan er een heel lang verhaal van maken, maar in de kern komt het erop neer dat ik vaak het gevoel heb en had dat ik niet gezien wordt. Ik voel bij Roderick een soort innerlijke glimlach en zie dat hij met dit antwoord zijn lol niet op kan. “Wat zit je mij nou uit te lachen?” “Nee, lieve jongen,  ik lach je tóe. Volgens mij zagen anderen je wel, alleen had je zelf niet door dat je gezien werd.”

Maar waarom kreeg ik als ik gezien werd dan niet de juiste respons op mijn inbreng? Waarom reageerde de omgeving zo spastisch? “Goh jongen, maar dat is toch iets heel anders. Ja, je werd gezien. Je wist alleen niet wat je wanneer waar aan wie moest vertellen.”

“Jouw radicale, vernieuwende ideeën stroken niet met de geldende wetten van de mammoettanker die we corporate-NL noemen. De taak van de schipper aan het stuur, is het besturen van die mammoettanker in een woeste zee. Niet het verbouwen ervan. De bestuurder vecht in eerste plaats voor zijn eigen gewin. In de tweede plaats voor zijn opdrachtgever en het zeker stellen van financiële belangen. Hij is hooguit bereid tot marginale verbeteringen en risico’s.”

Zoals de luchtvaart niet is voortgekomen uit de scheepvaart, zo zal de toekomstige wereld niet voortkomen uit de huidige systemen, bestuurders en goeroes. Welke bestuurder je ook neemt: het systeem laat radicale veranderingen vanuit de bestuurder niet toe. Om veranderingen te bewerkstelligen, moet je je richten op het systeem en niet op de poppetjes. Ik was zo druk doende mijn visie over te brengen, dat ik me dat nooit heb gerealiseerd. Een bestuurder bestuurt!

 

Shahram Bahraini, 3 juni 2012

Een mooi cadeau: vrije ruimte voor studie en ontwikkeling

Gister was het laatste blok van mijn driejarige studie bij het Itip, het Instituut voor Toegepaste Integrale Psychologie, oftewel: school voor leven en werk. Samen met 16 jaargenoten en de docent keek ik terug op het proces van de afgelopen drie jaar: Hoe kwam ik bij het Itip terecht? Hoe heb ik het begin van de opleiding ervaren? Hoe zag ik mezelf en de wereld? Wat heb ik meegemaakt? Wat waren de hoogtepunten, de dieptepunten, de momenten van vreugde en verdriet? En: waar sta ik nu in mijn ontwikkeling en op mijn levenspad? Hoe zie ik mezelf en de wereld nu?

Jaren geleden las ik het filosofische boek “Vrije Ruimte” , waarin de auteurs het begrip scholing op een mooie manier ontrafelen. Scholing komt van het Griekse woord scholè, dat vrije ruimte betekent. Een school is oorspronkelijk een vrije ruimte, een vrijplaats om te leren nadenken met anderen. Over hoe jezelf en hoe de wereld in elkaar zit. Over wat ons te doen staat en wat het ‘goede leven’ inhoudt.

Op dat moment kon ik deze definitie niet rijmen met mijn eigen ervaring. Zowel op de middelbare school in Iran als tijdens mijn universitaire opleiding hier in Nederland, heb ik school en scholing als een noodzakelijk kwaad ervaren waarin iedere vorm van creativiteit doodbloedde. Rijtjes uit je hoofd leren en steeds naar de klok kijken wanneer je het hok mag verlaten. Zoveel mogelijk spijbelen maar wel het maatschappelijk zo fel begeerde papiertje behalen.

Hoe kan van vrije ruimte sprake zijn, als je steeds moet voldoen aan allerlei beoordelingen zoals toelatingseisen en eindexamen? Als aan ieder resultaat een cijfer wordt gehangen? Wanneer je meerkeuze vragen voor je neus krijgt waarbij alleen gekozen kan worden uit een beperkt aantal mogelijkheden? Wanneer voor alles normen worden opgelegd en een aanwezigheidsplicht geldt? Een vrije ruimte zou dusdanig uitnodigend moeten zijn dat allerlei regels in de geest van geboden en verboden overbodig zijn. Maar in mijn ervaring was de school een centrum tot bevordering van dualisme en vernietiging van creativiteit.

Ben ik de enige die met dit soort gedachten rondloopt? Ik las naast “Vrije Ruimte” het werk van mensen als Sir Ken Robinson en Charles Handy. Voor het werk van Robinson verwijs ik naar
een mooie video op YouTube, aangeboden door de Royal Society of Art UK. Charles Handy, medeoprichter van de Business School of London, zei onlangs in een interview dat hij spijt heeft van het type managers dat zijn business school heeft voortgebracht. Dat de opleidingen ook wel iets te verwijten valt als het gaat om hebzucht en gebrek aan integriteit in de financiële sector.

Dat brengt me bij een ander element uit de definitie van het begrip school. Dat heeft te maken met het denken. Volgens de definitie is de school een vrije plek om te leren nadenken met anderen. In de huidige scholen lijkt het vooral te gaan om het ontwikkelen van de ratio volgens vastgelegde patronen en procedures. Maar we zijn meer dan alleen een rationeel wezen.

Voor mijn Itip periode had ik een boekenkast vol gangbare bestsellers van managementboeken en -theorieën gelezen, maar er ontbrak nog iets. Toen mijn mentor bij Van Ede & Partners, Michel Wysmans, vroeg wie ik was, kon ik er niet meer van maken dan het benoemen van al mijn prestaties en kwalificaties die ik via allerlei managementcursussen had verworven. Michel wees me erop dat hij niet wilde weten hoe ik over mijzelf dacht en hoe ik wilde dat anderen mij zien. Hij wilde niet weten hoe mijn ego eruit zag, nee, hij wilde weten wie ik werkelijk was. Daar had ik geen antwoord op. Ik begreep werkelijk niet waar hij het over had!

Dat was het begin van een zoektocht die eindigde bij deze driejarige opleiding bij het Itip. Een school waarin het niet gaat om kennis, maar waarin een vrije ruimte gecreëerd wordt waarin naast de geest ook de ziel de kans krijgt om zich te manifesteren. Hoewel er een vast programma en aanbod is, pakt dat in de praktijk voor ieder individu anders uit. Je krijgt de gelegenheid om in een mooie omgeving je ware zelf, je drijfveren, je lichte en je donkere zijden onder ogen te zien. Bij het Itip gaat het niet om het leren van een kunstje; het gaat niet om cijfers en papieren zekerheden die we certificaat noemen. Het gaat om jou, om zelfonderzoek, het onderzoeken wie je bent zoals je bent. Niet meer en niet minder.

Ik zie mijn studie aan het Itip als een mooi cadeautje dat ik mijzelf gegeven heb. Het cadeautje was mooi verpakt en ik kende de inhoud niet. De verpakking is eraf en ik ben vol bewondering het onbekende cadeau gaan onderzoeken. Ik ben alle mensen die aan dit mooie cadeau hebben bijgedragen zeer dankbaar.

Komend jaar ga ik weinig doen. Ik ga rust nemen om mijn leermomenten nogmaals de revue te laten passeren. Deze gedachten zal ik met jullie delen via mijn blog www.dagelijkstheater.nl of www.positivevoice.nl. Een vrije ruimte om samen met anderen na te denken over mezelf en de wereld. Volgens Plato is het leven een leerschool voor de ziel.

Ik eindig met de mooie afsluitende tekst die ik van mijn 3e jaars begeleider kreeg:

“Wijsheid komt niet voort uit het verzamelen van kennis, maar uit het beseffen van de beperktheid van kennis. Door kennis kom je niet werkelijk iets te weten. Je komt pas werkelijk iets te weten als je je kunt ontspannen in niet-weten.” Nin Sheng

Shahram Bahraini, 3 juni 2012

Nieuwe acteurs helpen niet als het systeem failliet is

Het is vrijdag 18 mei 2012: de lijsttrekkersverkiezing van het CDA vult alle nieuwsprogramma’s. Over mensen die voorbijgaan. Verliezer Henk Bleker neemt langzamerhand afscheid van “Schouwburg Binnenhof”. Van Haersma Buma is de gevierde man. Maar ook hij is slechts een passant in deze schouwburg. Op de reservebank wordt passant Monica Keijzer al klaargestoomd om over een paar maanden of misschien 2 jaar het stokje over te nemen van de huidige winnaar.

Dat is het beeld van de Nederlandse politieke realiteit. Ongeacht de politieke kleur: bij de PvdA en de VVD gaat het niet veel anders, laat staan bij Groen Links en andere partijen. Vaak zijn in de media geluiden te horen dat we niet op de huidige voet kunnen doorgaan. Dat we onszelf opnieuw moeten uitvinden. Maar als het puntje bij paaltje komt, houden we vast aan oude zekerheden. Of je de kar nou laat trekken door popiejoop Henk Bleeker of door de ervaren oude rot en waardevaste Haersma Buma: het verschil zal marginaal zijn.

Een andere gevierde man van dit moment is demissionair premier Mark Rutte, die bij zijn aantreden beloofde dat Rechts Nederland zijn vingers kon aflikken. Het was teleurstellend om te zien hoe een jonge, frisse premier in het kabinet werd omsingeld door politici van de vorige eeuw, die niet met de tijd zijn meegegaan. Mastodonten, zo werden de leden van dit fossielen kabinet door de pers genoemd. Een verouderd systeem red je niet door nieuwe spelers het toneel op te laten draven. Ons systeem heeft zijn grenzen bereikt!

Door in het Catshuis tijd te rekken heeft Rutte een aantal dingen gerealiseerd. Ten eerste heeft hij de PVV voorgoed buitenspel gezet. Zo laat het zich tenminste aanzien. Ten tweede werd de Kamer voor het blok gezet om in 48 uur tot een akkoord te komen. Ten derde zorgde hij ervoor dat de Kunduz partners vanuit eigen electoraal gewin ineens konden meedoen. Door velen worden de verkiezingen in September als een formaliteit gezien. Als we de opiniemakers mogen geloven gaat Kunduz 2 straks formeel door met Mark Rutte als aanvoerder.

Is een ander scenario mogelijk? Ja, dat denk ik wel. Door de verkiezingen in Frankrijk en het aantreden van Hollande begint in Frankrijk een andere wind te waaien, en wellicht ook in de rest van Europa. Hollande presenteert zich als de premier die de geschiedenisboeken in wil gaan als symbool voor soberheid, hoop en groei. Komende maanden zullen de gebeurtenissen in Frankrijk, Duitsland en elders in Europa grote invloed hebben op de uitslag van verkiezingen.

De lijn Merkel, gebaseerd op harde bezuinigingen, begint draagvlak te verliezen. De vraag is of de lijn Hollande daarvoor een alternatief kan zijn. Wij moeten Hollande niet zien als een nieuwe Messias. Hij wil de economie stimuleren. Dat baart mij zorgen. Betekent dat opnieuw de weg inslaan van consumeren en consumeren en nog eens consumeren? Doorgaan met het oude onverantwoorde levenspatroon? Het gevaar dreigt dat de groei gepaard zal gaan met het vergroten van schulden. Dat is zeker niet de juiste weg.

Het lijkt niet uit te maken welke acteur de kar mag trekken: zowel rechts als links heeft de oplossing niet. Ik denk dat we geen nieuwe acteurs en passerende politici nodig hebben, maar een nieuwe droom. Een gemeenschappelijke droom waarin iedere burger zich herkent, of je nou de Katholieke Zuid Europaan bent, de hard werkende Nederlander Henk of Mustafa, of de miljardair uit Silicon Valley. We hebben een collectief bewustzijn nodig en geen geld verspillende talkshows en verkiezingen.

Kap ermee! We moeten ophouden steeds elkaar de schuld te geven, steeds met elkaar in debat te gaan om ons gelijk te halen. We moeten gezamenlijk aan een betere toekomst bouwen. De mouwen opstropen en hard samenwerken. Willen we vooruitgaan, moeten we onze angsten onder ogen zien en daar iets mee doen. Op de oude manier onze toevlucht zoeken in oude zekerheden leidt tot meer van hetzelfde. We hebben de grens daarvan bereikt. In plaats daarvan moeten we nieuwe wegen inslaan, gebaseerd op gemeenschappelijke dromen.

Shahram Bahraini, 21 mei 2012

De menselijke maat

Op de één of andere manier gaat het nieuws van vandaag langs me heen. Mijn gedachten zijn bij afgelopen weekend: ik volgde een cursus energetisch lichaamswerk. Tegenwoordig doen we zo’n hoog beroep op onze hersenen, dat we vervreemd raken van ons lichaam en gevoel. Energetisch lichaamswerk helpt om weer contact te maken met ons lijf en ons ware Zelf. Deze methode komt voort uit het werk van leerlingen van de bekende psycholoog Carl Gustav Jung, om denken en voelen meer in balans te brengen.

Vorige week zat ik met 35 professionals in een conferentieoord ergens in het midden van het land, een bekend landgoed langs de snelweg. Hoewel het in eerste instantie een prima locatie leek, kreeg ik steeds meer het gevoel dat er ergens iets niet klopte. Rationeel gezien klopte alles. Mooie ontvangstruimte, het eten werd uitgeserveerd en er was niets mis met de kwaliteit van de bedden. En toch klopte er iets niet.

Rondlopend met deze gedachte hoor ik Mathijs Bierman, de CEO van Triodos bank, op BNR praten over de juiste maat binnen de zorg en de vastgoed sector. De spijker op zijn kop: dat was precies wat ik op dat conferentieoord voelde. De tent was te groot en te massaal opgezet.

De medewerkers deden hun best om het ons naar de zin te maken, maar ik merkte dat ze weinig plezier hadden in hun werk. Zelfs voor de meest eenvoudige zaken moesten ze draaiboeken en instructies volgen. De medewerkers werkten zich het schompes om zich aan procedures en protocollen te houden, die bedacht waren door het management. De gast leek bijzaak.

Dat kon je merken. Op de tweede dag bleek dat de lunch niet geregeld was, er geen rekening was gehouden met een speciaal glutenvrij dieet, en zo kan ik nog wel even doorgaan. Wat ik miste was de ziel en de bezieling van de zaak. Die tent voelde als een chique productiemachine voorzien van alle luxe. Een plek gericht op speeddating en hoofdzaken, los van het hart van de zaak.

Het kan ook anders. Afgelopen jaar heb ik meermaals gebruik gemaakt van de faciliteiten van conferentieoord “Athanor” in het oosten van het land. Je bent daar op een kleine verbouwde boerderij te gast bij Leo en zijn team. Geen enkele wens is te gek. Daar zijn ook regels en instructies, maar je merkt er niets van. Er zijn geen managers en iedereen staat met plezier zijn werk te doen.

Bij Leo hangen geen gebod- en verbodborden. Je wordt niet gezien als een probleem of economische entiteit. Bij aankomst wordt je door Leo persoonlijk ontvangen en na een kort praatje en rondleiding kan de cursus beginnen. Ook het eten is fantastisch: gevarieerd, veelal aangevuld met streekproducten en met veel zorg en liefde bereid. Geen wens is te gek en nooit is er sprake van miscommunicatie.

Ik ben als econoom getraind om in het (zaken)leven een heldere lijn te volgen: zo snel mogelijk tegen de minste kosten en met zo weinig mogelijk productiemiddelen een taak volbrengen. Alles is gericht op maximalisatie van winst en efficiency: theoretische excelsheet exercities die in de praktijk meestal niet werken. Ik noem ze papieren zekerheden. En als het eropaan komt, kan niemand er rekenschap van geven.

Zoals Matijs Bierman stelde: onze scholen, woningcorporaties, zieken- en verzorgingshuizen hebben de afgelopen jaren door fusies dusdanige vormen aangenomen, dat ze niet meer bestuurbaar zijn. Waar is de menselijke maat gebleven? Al die ‘efficiencyslagen’ en ‘kwaliteitsborgingen’ leiden tot matige service in plaats van service op maat. Ik stem voor terug naar de menselijke maat.

Shahram Bahraini, 20 maart 2012

Van bureau naar verhuisbedrijf

Het is donderdagmiddag, vlak voor Pasen. Tijdens een brainstormsessie proberen mijn collega’s en ik ons een beeld te vormen van de toekomst van ons bureau, dat zich richt op loopbaanbegeleiding en persoonlijke ontwikkeling. Als onderdeel van het creatief proces worden we gevraagd een schets te maken van de plaats en rol van ons bedrijf in 2020.

Tekenen is niet mijn favoriete bezigheid. Ik ben een perfectionist én ik heb geen geduld. Ik gun mijzelf geen tijd om fouten te maken; tekenen bezorgt me een innerlijk partijtje worstelen. Dus probeer ik waar mogelijk aan deze oefening te ontkomen. Maar dit keer is anders. Ik ga aan de slag en heb in een mum van tijd mijn tekening klaar!

Ik teken een kabelbaan met twee liften. In mijn fantasie ga ik uit van een scenario waarin de aarde niet de enige plek is waar de mens kan leven. Een ultra supersonische lift regelt het transport van mensen naar een nieuwe bestemming. Ik zie een totaal nieuwe wereld voor me. Zoals Galileo en de ontdekkingsreizigers Marco Polo en Columbus. Een heroïsch gevoel.

De lift heeft geen bestuurder. De bediening heeft als enige taak tijdens de reis in de lift een aangenaam klimaat te verzorgen. Bestemming van de lift: onbekend. In mijn fantasie ga ik voorbij aan tijd en materie. Zaken als geld, contracten en papieren zekerheden hebben hun betekenis verloren.

Ons bedrijf transformeert zich in dit beeld van een traditionele organisatie gericht op loopbaanbegeleiding naar een verhuisbedrijf. De consulenten fungeren als gastheer of –vrouw, om in de lift tijdens de reis voor een goede atmosfeer te zorgen. Een soort goed gezelschap. Is dat eigenlijk heel anders dan nu het geval is? Die mooie vraag blijft nog even openstaan.

 

Shahram Bahraini, 12 April 2012

PS. Ik kwam via Ervin Laszlo, de oprichter van de club van Boedapest, te weten dat de supersonische lift een idee is van de Russische ingenieur Yuri Artsutanov uit 1960.