Mensensmokkelaars: criminelen of helden?

Acht uur, NOS journaal. Ik word getrakteerd op twintig minuten ellende vanuit de hele wereld. De TV gaat weer uit en ik blijf zitten mijmeren. Er was een reportage over Syrische vluchtelingen en mensensmokkelaars die worden gelabeld als leden van een criminele organisatie.

Waardevol lid of last voor de Nederlandse samenleving
Ik heb er een unheimisch gevoel over. Om te beginnen mag ik van geluk spreken dat ik hier zit en niet daar! Wie ben ik? Wie zien andere mensen als ze naar mij kijken? Ik vroeg het aan een collega. Die omschreef mij als volgt: “Een opgewekte hard werkende kerel, sociaal geëngageerd, ondernemer in hart en nieren en ‘geslaagd in het leven’ met een Nederlandse vrouw en Nederlandse kinderen. ‘Volledig geïntegreerd’ zoals dat heet. Een echte Nederlander maar dan wel één met Iraanse roots, iemand die over grenzen heen kan kijken. En misschien juist wel vanwege dat laatste een zeer waardevol lid van de Nederlandse samenleving.”

Juist ja. Goh. Die kan ik in mijn zak steken. Is het waar of niet? Ik weet het niet. Maar in die omschrijving vind ik in ieder geval niks terug van ‘een  vluchteling die een last vormt voor de Nederlandse samenleving’, zoals de meeste mensen achter de buis schijnen te kijken naar die Syriërs die huis en haard achter zich hebben moeten laten vanwege het oorlogsgeweld.

Alles is met alles verbonden
Of ik mijzelf of het lot moet bedanken doet er niet toe. Als ik mijn situatie hier vergelijk met die mensen op de buis, behoeft het geen uitleg dat ik het hier goed heb. Ik voel me gelukkig. Maar daarnaast voel ik ook andere emoties: boosheid, verdriet en machteloosheid. Als vluchteling weet ik als geen ander hoe ellendig de situatie van Syrische vluchtelingen is. Wat kan ik doen? Ik kan me er druk over maken. Of ik kan mezelf geruststellen door te denken “Dikke pech. Het verdriet en de ellende van iemand anders is niet mijn zaak. Je kunt in je eentje de wereld toch niet veranderen”. Vervolgens kan ik terugkeren naar mijn oppervlakkige leven en plezier maken. De keuze is aan mij.

Heel even kies ik voor het laatste. Mijn eerste prioriteit ligt immers bij mijn eigen welbehagen en daarna dat van mijn eigen gezin, familie, vrienden, partijgenoten, dorpsgenoten, provinciegenoten, landgenoten, EU lidstaten en dan pas komen die Syrische vluchtelingen ergens daarachter aan. Ik kies voor ‘de realiteit’.  En zoals Thomas Loudon, ex NOS correspondent,  zegt: “There is more than One Truth”. Ik besluit mijn eigen waarheid te creëren door te zeggen dat de ellende van iemand anders niet mijn zaak is. We kunnen niet alle vluchtelingen toelaten. Maar hoe kan ik gelukkig zijn door te zeggen dat ik het goed heb, terwijl om me heen veel narigheid is? Wetende dat alles met alles verbonden is? De wederkerige afhankelijkheid. Ik kan oppervlakkig gelukkig zijn, maar diep in mij voelt het heel anders.

Crimineel of held?
Er is namelijk meer: de mensensmokkelaar, Meneer de Crimineel. Ik voel dat iedere vezel in mijn lijf in opstand komt. Ik kook van woede en ben bijna in staat de fles bier in mijn hand door het raam te gooien. Hoe kun je mensensmokkelaars afschilderen als criminelen?! Dat zijn voor mij de helden!

Mijn held heette toen in 1987 Bahram. Bahram was een jongeman van begin dertig. Zoals mijn vrienden het zeggen: ” He was a branded guy”. Goed gekleed, dure horloges en parfum. Op een datingsite zouden vrouwen een moord voor hem doen. Hij was goed gemanierd, reed in zijn BMW serie 7 en sprak keurig Farsi, alsof hij een doctorstitel op zak had. Maar bovenal was Bahram een man van eer. Hij had mijn vader gegarandeerd dat hij mij in Canada bij mijn tante zou afleveren, wat er ook gebeurt onderweg. Vluchten is een reis maar wel totaal anders dan met je koffer naar Schiphol gaan en bij het last minute loket de eerste de beste vlucht naar de zon pakken. Vluchten is een reis met veel gevaren. Je komt van alles tegen.

Mensensmokkel in bedrijf
Vluchten was en is een kostbare zaak. Mensensmokkel is een gespecialiseerde business waarbij veel komt kijken. Net als bij een bedrijf heb je een sales afdeling die klanten werft. Je hebt een PR afdeling die potentiële klanten het gevoel moet geven dat het bedrijf een betrouwbaar transportbedrijf is, mét bestemmingsgarantie. Je hebt business intelligence die als verkeerleiders de routes controleren: welke routes zijn open en welke dicht? Dan heb je de facilitaire dienst die zorgt voor slaapplaatsen, ezels, paarden en auto’s voor onderweg met een extra aandachtspunt bij de grensovergangen. En natuurlijk de catering die eten en drinken verzorgt. En ga zo maar door.

De afdeling legal affairs is verantwoordelijk voor de juiste reisdocumenten en contracten. Hier werken niet alleen advocaten maar ook nerds en kwants: omdat niet altijd voldoende originele reisdocumenten voor handen zijn, wordt noodgedwongen gewerkt met vervalsingen. Ook zijn er vele lobbyisten in dienst die de belangen van het bedrijf behartigen bij de ambassades, luchthavens, grensovergangen, douane ambtenaren en marechaussee. Sommige vluchtbedrijven hebben als multinational meerdere vestigingen in verschillende landen.

Natuurlijk ontbreekt de afdeling financiën niet. In deze business gaat het om veel geld en vooral cash. Deze afdeling houdt zich bezig met de boekhouding en meer dan dat: geld innen, registratie, geldtransport én de winst veilig op een buitenlandse bankrekening stallen. Vanwege de internationale sancties is er ook een afdeling met de taak internationale sancties te omzeilen. Mensensmokkel is kapitaal intensief; net als bij een normale business wordt de nodige aandacht besteed aan risicobeheer, het beoordelen van investeringen en het monitoren van de operationele resultaten.

Wie geld heeft zit goed
Zoals bij iedere branche van tegenwoordig ontbreekt ook in deze business een afdeling productontwikkeling niet. Sommige klanten kiezen voor de goedkoopste optie, de prijsvechters. Andere klanten gaan voor meer luxe. Die kiezen bijvoorbeeld een private jet of een flashy limousine. Of een luxe jacht met alles erop en eraan in plaats van een gammele boot. U ziet het: arm en rijk worden op hun wenken bediend, net als bij de Albert Heijn. Er valt veel te kiezen en er is voor ieder budget wel wat. Iedereen komt aan zijn trekken. Dat de één wat comfortabeler reist dan de ander en op wat meer zekerheid kan rekenen, ach dat is in het gewone leven ook zo.

Je hebt ook de afdeling opleidingen. De opleiders zijn vooral Westerse consultants die van tijd tot tijd invliegen. Zij bereiden de vluchtelingen voor op hun aankomst in Het Westen; een soort versnelde inburgeringcursus voorafgaand aan de vlucht. De vluchtelingen leren per land over de asielprocedures en wat je wel en niet moet vertellen bij aankomst. Dit zijn experts die exact weten hoe IND werkt en wat je moet vertellen om als vluchteling kans te maken. Ieder bedrijf wil tenslotte tevreden klanten, nietwaar?

De mensensmokkelaar in actie – de held
Maar nu even terug naar Bahram, mijn held en voor u de crimineel. Ik ben Bahram zeer dankbaar. Hij had de zaak zeer professioneel opgezet en heeft als mens en held mij geen seconde in de steek gelaten. Bahram had mijn vader zijn woord gegeven om mij naar mijn tante in Toronto te brengen. Hij had beloofd mij geen seconde alleen te laten en nam deze belofte uiterst serieus. Zelfs onderweg naar Pakistan, toen we een aantal nachten in de woestijn moesten slapen, moest ik naast hem gaan liggen. U denkt misschien: wat een viezerik, die Bahram. Dan heeft u het niet bij het juiste eind. Bahram waakte als een arend over mij en dat gaf me een veilig gevoel in een zeer angstige situatie.

Ik mag van geluk spreken dat mijn reis van Teheran naar Amsterdam, mijn één na laatste bestemming, slechts 7 dagen duurde. Ik kijk met veel plezier terug op de drie dagen dat ik in Karachi zat, samen met 50 andere vluchtelingen in een huis in een villawijk. We hadden een privé kok en Bahram had drie lease auto’s geregeld. In het huis was het een continue stroom van komen en gaan. Elke dag arriveerden nieuwe mensen en gingen anderen juist weg. Er ontstonden vriendschappen. De gesprekken gingen over wie waar heen wilde en waarom. De populaire landen waren Canada, VS, Zweden en Duitsland en niet te vergeten de groep Iraanse Joden die Israel als bestemming had.

Waar een wil is, is een weg
Er waren niet altijd genoeg slaapplaatsen. Wij hadden een rooster gemaakt en dat werkte uitstekend. Gezinnen met kinderen en ouderen sliepen ‘s nachts. Dan nam Bahram de jongeren mee naar de enige nachtclub van Karachi. Daar gingen we dansen en drinken tot we niet meer konden. Wanneer we ’s ochtends thuiskwamen wekten we de thuisblijvers door keihard het nummer “Lady in red” van Chris de Berg te draaien.

Een vluchtroute kent vele gevaren, kunstmatige grenzen en muren die dwars door staten zijn getrokken. Zonder Bahram en zijn organisatie zou het voor mij en anderen niet mogelijk zijn geweest om een veilige haven te bereiken. Ik ben een oorlogskind en heb de ellende van een vuile oorlog in al zijn facetten aan den lijve ervaren.

Een kat in het nauw maakt rare sprongen
Toen Saddam Hoessein Iran aanviel, sloot Het Westen zijn ogen en liet hem zijn gang gaan net als jaren later in Koeweit. Vanwege de westerse sancties had Iran geen toegang tot  moderne wapens en moest het doen met de nalatenschap van de Shah van Perzië. Om bezet grondgebied te heroveren moesten grote mijnenvelden worden ontruimd. Om de zaak te versnellen werden eerst ezels en daarna minderjarige jongeren over de mijnenvelden gestuurd. Ja, u leest het goed. Ik heb tijdens de oorlog vele vrienden en familieleden verloren. Ik ben de dans ontsprongen met behulp van Bahram.

De VS stuurde als vergeldingsactie voor de bezetting van de Amerikaanse ambassade Sadam Hoessein naar Iran. Wat doen de Iraniërs? Die gaan vluchten en komen hier. En wat als we bezuinigen op ontwikkelingshulp? Dan komen mensen uit de arme landen hier hun brood ophalen. Best logisch misschien: als de New York pizza niet aan huis bezorgd wordt, halen we die zelf op. Grappig hè, hoe het één met het ander verband houdt.

Aan u en mij de keuze
Beste lezer, de keuze is aan u en mij. Wij kunnen onze ogen sluiten en ons terugtrekken in onze polder achter de dijken. We kunnen een eigen waarheid creëren zoals: wij kunnen niet de last van de hele wereld dragen, dikke bult eigen schuld, had je niet in Syrië geboren moeten worden. Eigen volk eerst. We kunnen Den Haag, Brussel en New York de opdracht geven om de muren nog hoger op te trekken, de gammele bootjes te gaan bombarderen. We kunnen de leiders in de regio de gelegenheid geven om alle vrouwen te verkrachten en de mannen over de kling te jagen. Wij kunnen vol trots praten over onze achievements en materiële welvaart. Ondertussen bereidt men zich na het vernietigen van de bootjes voor op de volgende fase: zwemmend de Middellandse Zee oversteken. Afrikanen volgen momenteel massaal zwemcursussen.

Ik denk op dit moment vooral aan Mark Rutte. Welke keuze maakt hij? Hij kan zijn voorgangers Dries van Agt en Ruud Lubbers als voorbeeld nemen. Beide heren hebben vele jaren na hun premierschap het licht van mededogen ontdekt en durven daar gehoor aan te geven. Dit is een unieke kans voor Mark Rutte! Als premier en leider van de natie heeft hij de gelegenheid om datgene te doen wat Van Agt en Lubbers niet gedaan hebben toen zij als premier de macht hadden. De keuze is aan Rutte, aan u en aan mij. Wij leven op een uniek moment waarop we nieuwe wegen kunnen banen en de loop van de geschiedenis kunnen veranderen.

There is more than one truth
Zoals ik eerder stelde: There is more than one truth. Dagelijks krijgt u de mogelijkheid kennis te nemen van de waarheid die de media ons voorschotelen. Langs deze weg wil ik de zaak ook eens vanuit een ander perspectief belichten. Ten eerste voor mijzelf en mijn naasten. Daarnaast voor diegenen die dit artikel toevallig tegenkomen.

Bahram is inmiddels gepensioneerd en woont op een eigen eiland in de stille oceaan. Hij staat ergens op de lijst van ‘s werelds miljardairs en is ereburger van steden zoals Toronto, San Francisco en Gstaad (Zwitserland). Hij redde velen het leven. Hij heeft ‘het gemaakt’ en gaf anderen de gelegenheid om dat ook te doen. Bahram is mijn held.

Shahram Bahraini
10 juli 2015

NB: Een aantal vrienden en naasten hebben mij sterk afgeraden om dit artikel te publiceren uit angst om te worden gelabeld als radicaal, Jihadist, weet ik veel wat nog meer. Naast complimenten kreeg ik de waarschuwing dat mijn publicaties mijn carrière negatief kunnen beïnvloeden. “Pas op! Straks wil niemand meer iets met je te maken hebben!” Ik ben mijn vrienden zeer dankbaar, maar heb besloten om dit artikel toch te publiceren. Ik schrijf mijn artikelen in de eerste plaats voor mijzelf en voor mijn kinderen wanneer zij later groot zijn en willen weten wie hun vader was. Ik wil gewoon mezelf zijn en mezelf kunnen laten zien zoals ik ben. Ik doe niet mee aan de look-at-me-ratrace. Ik schrijf mijn artikelen in de eerste plaats voor mijzelf en deel ze met mensen die mijn artikelen de moeite waard vinden om te lezen. That’s it.

Verlangen naar zee

Op een prachtige zomerdag zit ik aan de haven van Dubrovnik te lunchen met een lokale projectontwikkelaar, Mario. Dubrovnik is een Middeleeuws stadje aan de Adriatische kust in Kroatië, het Monaco van de Adriatische kust. Celebrities die door de paparazzi gezien willen worden gaan naar Monaco, wanneer ze ongestoord willen uitrusten komen zij naar Dubrovnik.

Mario is een succesvol man die tegen de pensioengerechtigde leeftijd aan zit. Hij is geboren als Kroatisch Bosniër in Mostar, de stad met de bekende brug die tijdens de Balkanoorlog zwaar werd beschadigd. Het valt me op hoe moeilijk het oorlogsverleden hier ligt. Dubrovnik is een kleine stad met een sfeer van ‘ons kent ons’. Als buitenstaander kom je daar moeilijk tussen. Mario vertelt over zijn verleden en hoe moeilijk het voor hem was om als outsider in deze gesloten gemeenschap zijn weg te vinden en zijn succesvolle bedrijf te leiden.

Ultieme droom
Terwijl we aan het eten en praten zijn, vaart een kleine vissersboot langs. Mario’s gezicht verandert; met een zucht vertelt hij dat het leiden van een eenvoudig leven als visser met een bootje een ultieme droom van hem is. In eerste instantie begrijp ik hem niet helemaal en ik wijs hem op een luxer jacht in de haven. Dat vindt Mario te veel gedoe: te veel onderhoud en te flitsend.

Ik ben even in de war. Mario is financieel binnen en qua leeftijd zit hij in de afbouwfase. Ik vertel Mario dat ik me bij dromen iets anders voorstel: voor mij zijn dromen dingen die ver buiten onze mogelijkheden liggen en daardoor minder realistisch lijken. Om ze te realiseren moeten bergen werk verzet worden en is er veel geluk nodig. Het hebben van een klein vissersbootje om een leven als visserman op zee te leiden, voldoet niet aan deze criteria.

Status als belemmering
Mario is het niet met mij eens. Het gaat niet om het geld: hij woont aan het water en het aanschaffen van zo’n boot is het probleem niet. Nee. Het gaat om het afstand doen van zijn status; zijn status fungeert als masker om zijn onzekerheden te bedekken. Het gaat om zijn behoefte aan erkenning en de verslaving gezien te willen worden. De succesvolle Mario is verslaafd aan al deze externe verleidingen. Maar van binnen zit een kleine jongentje dat onbevangen wil spelen, ongeacht wat de buitenwereld daarvan vindt.

Misschien hebben we allemaal wel zo’n kleine jongen in ons. Ja, Mario wil spelen, daar wordt hij gelukkig van. Op dat moment zie ik twee Mario’s voor me zitten. De eerste is Mario de Projectontwikkelaar, de ego en de machoman. De tweede Mario verlangt als een kleine jongen onbezonnen naar de zee.

Verlangens realiseren
Ik ga op zoek naar mijn eigen verlangen. Ook mijn dromen en verlangens zijn heel eenvoudig te realiseren, net als die van Mario. Waar ben ik aan verslaafd? Als consulent bij Van Ede & Partners zeggen we: de cliënt ben je zelf. En op dat moment realiseer ik me: het helpen van cliënten begint bij mijzelf. Al die gesprekken die ik de afgelopen jaren met cliënten heb gehad over hun dromen (banen) en verlangens…. Als ik weet hoe ík me los kan maken van mijn verslavende dagelijkse bezigheden, en gehoor kan geven aan dat kleine jongetje in mij, dan weet ik zeker dat ik anderen ook kan helpen bij hun ontwikkelingsweg. Namelijk: te gaan varen op de zee van verlangen.

Wilt u ook een artikel plaatsen op dagelijkstheater.nl?
Laat het me weten.

Shahram Bahraini
Zaandam, 3 juli 2015

Deal tussen Iran en het Westen

Is de deal tussen Iran en het Westen een goede deal?
Mensen die mijn Iraanse roots kennen, vragen de laatste tijd al snel wat ik van de deal tussen Amerika en Iran vind. Dat vind ik best lastig. De meesten willen vooral gerustgesteld worden en verwachten een oppervlakkig antwoord; namelijk dat ik blij ben met de deal. Anderen zijn oprecht geïnteresseerd in mijn mening, maar vaak zie ik geen kans om mijn visie even snel in een paar woorden weer te geven. Daarom ben ik er even voor gaan zitten om mijn mening op papier te zetten.

Een modern land
Is de deal tussen Iran en het Westen een goede deal? Deze vraag kan je niet met een ja of nee beantwoorden. Het hangt ervan af vanuit welk perspectief je het bekijkt. Voor het Nederlandse bedrijfsleven lijkt het me een uitstekende gelegenheid om een markt van 75 miljoen jonge kooplustigen te bedienen. Dit werd mij twee jaar geleden bevestigd tijdens een ontmoeting met de voormalige Nederlandse ambassadeur in Teheran. Vlak voor mijn ontmoeting bleek een grote bierbrouwer bij hem op bezoek te zijn. Over kansen zien gesproken: in een Islamitisch land dat gebukt gaat onder Westerse sancties de potentiële biermarkt onderzoeken!

Wat de meeste mensen niet weten is dat Iran het meest ontwikkelde land in de regio is. De bevolking is jong, hoog opgeleid en heeft een hoge levensstandaard. De nieuwste I-phone is eerder in Teheran verkrijgbaar dan in Amsterdam. De gemiddelde Iraniër zal blij zijn als de sancties worden opgeheven: dan zijn alle luxe consumptiegoederen weer tegen normale prijzen beschikbaar. Wie denkt dat door de sancties Westerse consumptiegoederen niet verkrijgbaar zijn heeft het mis. Alles is verkrijgbaar, maar wel 10 keer zo duur.

Na de groene beweging hebben de Iraanse bevolking en de regering met elkaar een compromis gesloten. Zoals Thomas Erbrink het formuleert: niets mag, maar alles kan. Zolang het volk niet het vertrek van het regime opeist, laat het regime het volk met rust. Wanneer de bevolking tevreden is, is de overheid dat ook. Tot zover niks aan de hand. Het lijkt alsof alle spelers aan tafel aan hun trekken komen. Maar dit is slechts een oppervlakkige analyse.

Historisch perspectief
Wanneer we de zaak vanuit historisch perspectief bekijken, zie ik echter een beeld waarvan ik niet vrolijk word. Daarvoor moeten we terug naar de periode van de Qajar Dynastie (1785-1925). In die periode heeft Iran vele oorlogen gevoerd met Rusland, dat via Iran toegang wilde krijgen tot de Perzische Golf. Een alternatief was via India waar toen nog de Britten zaten, wat daardoor minder voor de hand lag. Hoewel Iran nooit een kolonie van Westerse mogendheden is geweest, zaten de Britten en Fransen hen wel dicht op de huid. In die tijd kreeg Iran vele verdragen opgelegd (Golestan 1808, Turkamanchay 1832), en moest het grote delen afstaan van de Kaukasus (het huidige Azerbeidzjan, Armenië, etc.) en het gebied rond de Aras rivier.[1]

In de twintigste eeuw werden de Britten en Fransen na de val van het Britse Rijk vervangen door Amerikanen. Dit duurde tot 1979, met de vlucht van de toenmalige Shah van Iran. De repressieve maatregelen van de Shah waren vooral gericht tegen de oppositie vanuit linkse hoek; ook de Sjah was bang voor de invloed van de Russen en hun communistische ideologie. Om de Russen buiten de deur te houden betaalde Iran een grote prijs. Enerzijds gaf het stukje bij beetje land op aan de Russen, anderzijds liet het zijn natuurlijke bronnen gebruiken door Britten, Fransen en Amerikanen. De Islamitische Revolutie van 1979 kwam uit onverwachte hoek en had grote gevolgen.

In 1979 was het Iraanse leger het meest geavanceerde leger in de regio, in de top 10 van de wereld. Alle oliedollars werden besteed aan de aanschaf van de modernste wapens en straaljagers van Amerikaanse makelij. Na 1979 werden de toenmalige vrienden aartsvijanden en tot ieders verbazing zochten Russen en Iraniërs elkaar op. Ook voor deze vriendschap heeft Iran een grote rekening moeten betalen. De ondergrond van de Kaspische Zee is rijk aan olie en gas. Tijdens de afgelopen 36 jaar raakte Iran zijn rechten op deze zee en daardoor zijn natuurlijke gasbronnen grotendeels kwijt, in ruil voor diensten van de Russen. Dit onderwerp kreeg in de Westerse media nauwelijks aandacht.

Wordt de vete tussen Rusland en het Westen uiteindelijk in Iran uitgevochten?
En dan nu het jaar 2015: de deal tussen Iran en het Westen. Met de gang van zaken in de Oekraïne in ons achterhoofd, kunnen we ons afvragen hoe de Russen zullen aankijken tegen deze toenadering tussen het Westen en Iran. Hoe gaan de Russen zich opstellen? Staat Iran eenzelfde lot te wachten als Afghanistan, waar de Russen in 1979 binnenvielen? Of wordt de vete tussen het Westen en Rusland in Iran uitgevochten? Nou beste vrienden: ik hoop dat dit een goede deal is, maar ik ben er op zijn minst zeker van.

Shahram Bahraini,

Zaandam, 25 april 2015

PS. Wilt u ook een artikel plaatsen op dagelijkstheater.nl?
Laat het me weten.

[1] Bron: Wikipedia.

Floris de Bedrijfsman

Laatst had ik een mooie ontmoeting met een man. Op deze plek noem ik hem Floris. Hij is halverwege de vijftig, lang, heeft een kaal hoofd en een zware autoritaire stem. Op het hoogtepunt van zijn carrière was hij voorzitter van een toonaangevende Nederlandse verzekeringsmaatschappij. Hij woonde aan de Amstel in een statig pand. Iedereen danste naar zijn pijpen en het ging hem voor de wind. Oppervlakkig gezien was zijn leven zonovergoten, aan de hemel geen wolkje te zien. Hoewel we elkaar al een tijdje kennen vraag ik hem wie hij is.

“Tien jaar geleden, toen ik nog de voorzitter van de Raad van Bestuur van bedrijf X was, dacht ik dat ik mijn functie en mijn werk was,” antwoordt Floris. Maar dat is hij niet. Sinds hij kennismaakte met familie- en organisatie-opstellingen is zijn leven behoorlijk veranderd. Hij kwam erachter dat hij niet Bedrijfsman Floris is, maar eerder de zoon van zijn vader en de vader van zijn kinderen en echtgenoot van zijn vrouw Elisabeth.

Wow, wat een uitspraak en wat een heldere taal. Ik heb zelf een soortgelijke ervaring en herken er wel wat in. Floris gaat verder: hij is niet helemaal gelukkig met deze bevindingen en ervaringen. Hij voelt ook een zekere boosheid op de spirituele scholen. Ze zouden bij de ingang een bordje moeten plaatsen: “Als je hier naar binnen gaat, kom je er nooit meer uit!” Je leven is niet meer wat het geweest is: je kunt je ogen nooit meer sluiten voor alle pijn en verdriet om je heen, en je terugtrekken in je ivoren toren die bestuurskamer heet.

Ik vraag hoe het nu met hem gaat. Floris is blij dat het werken met opstellingen hem zo veel gebracht heeft. Hij heeft er werk van kunnen maken dat ook anderen die weg bewandelden en dezelfde ervaringen ondergingen als hijzelf. Floris de zoon van zijn vader en vader van zijn zoons zit nu aan het stuur. Ik vraag hem waar Floris de bedrijfsman is gebleven. “Floris de bedrijfsman bestaat nog steeds. Hij zit niet meer achter het stuur maar op de achterbank van mijn auto.” Van tijd tot tijd steekt Floris de bedrijfsman de kop op en mist hij de tijd in de bestuurskamer en zijn statige huis aan de Amstel.

Wij nemen afscheid. In de auto op weg naar huis zit ik met mijn gedachten bij Floris. Hoe zou het zijn als Floris de zoon van zijn vader en de vader van zijn zoons terugkeert op zijn oude functie? Hoe zou het zijn als dit soort verlichte bestuurders niet langs de zijlijn staan als coach en adviseur voor de huidige bestuurders, maar daadwerkelijk teruggaan en weer in de bestuurdersstoel gaan zitten?

Met deze mooie gedachte kom ik thuis waar ik als vader en echtgenoot aan de slag moet.

 

Shahram Bahraini

Zaandam, 3 Juli 2015

PS. Wilt u ook een artikel plaatsen op dagelijkstheater.nl? Laat het me weten.

De dagelijkse soap

Vrijdag 3 juli: de wereld kijkt vol spanning naar de soapserie “Redding of ondergang van de Grieken”. Komende zondag weten we het: blijven de Grieken in de EU of krijgen ze de drachme terug?!

Is dit de enige soapserie die ons getoond wordt? Nee, helemaal niet. Wat te denken van ‘Het conflict met Rusland’, ‘Vluchtelingenstroom aan de Middellandse Zee’, ‘Belastinghervormingen’, ‘Dreiging van de Islamitische Staat’, en ‘Onthullingen over Srebrenica’, waarin we door onze eigen vrienden worden belazerd. En zo kunnen we nog wel even door gaan.

Verstreken houdbaarheidsdatum van instituties en systemen
Ter wille van de kijkcijfers laten politici en andersoortige leiders, de acteurs in deze soapseries, geen gelegenheid onbenut. De realiteit is: onze systemen en instituties zijn over hun houdbaarheidsdatum heen. Net als een pakje melk of vlees op de schappen van Albert Heijn. In het geval van het pakje vlees of melk is de oplossing vrij eenvoudig: het oude pakje wordt vervangen door een vers en fris pakje. In het geval van onze instituties en systemen ligt dat wat moeilijker.

Onze democratie en het kapitalistische stelsel komen hun grenzen tegen. Onze instituties bieden onvoldoende mogelijkheden om conflicthaarden te voorkomen dan wel op te lossen. Hoewel iedereen aanvoelt dat er iets moet gebeuren, bestaat het huidige beleid uit creatief boekhouden, trucjes en semantische formuleringen om de dag door te komen. Wat zit daarachter? Aan de ene kant is men op zoek naar een nieuw systeem. Een nieuwe orde met nieuwe instituties. Aan de andere kant is men bang om het niet-weten te aanvaarden en daarnaar te handelen.

Op expeditie met onvoorspelbare gebeurtenissen in het verschiet
De wereld om ons heen verandert steeds sneller met een exponentieel groeiende complexiteit. Tegelijkertijd toont de geschiedenis dat de evolutie van het menselijk bestaan met name wordt bepaald door niet te voorziene gebeurtenissen. Het is een soort expeditie naar onbekend terrein. Voordat we beslissingen nemen willen we het liefst alles van begin tot einde zeker weten. Maar: bij een expeditie weet je van te voren niet wat je tegen zult komen en wat je daarbij nodig hebt. Gezien de aard van het proces spreekt het vanzelf dat een volledige reisbeschrijving van minuut tot minuut in deze ontbreekt.

Het zijn angstige tijden waarin de mens zich op existentieel niveau bedreigd voelt. Uiteindelijk ligt die angst op een heel diep existentieel vlak: de angst voor de dood. In de Westerse samenleving hebben we een lineaire begrip van tijd, terwijl Oosterse wijsheid een zich steeds herhalend cyclisch patroon ziet. Denk bijvoorbeeld aan de seizoenen: in de lente ontkiemen de zaden, in de zomer volgroeit het gewas, tijdens de herfst wordt geoogst en vallen de bladeren, in de winter komt alles tot rust.

Het concept van leven en dood toepassen
Het is bekend dat geboorte en dood pijnlijke maar overkomelijke processen zijn. Stel dat we het concept van dood en leven zouden hanteren in alle facetten van ons leven. Om te beginnen in de relatie met je partner: aan het eind van ieder jaar vragen beide partners of zij op dezelfde voet met elkaar door willen gaan en zo ja: of ze bereid zijn zich in te spannen voor het in stand houden van de relatie, de wedergeboorte. Zo niet komt er een einde aan de relatie en worden beiden bevrijd van een beknellende toestand.

Laten we dit concept doortrekken naar onze werkrelatie: hoe zou het zijn als werkgever en werknemer elkaar jaarlijks op gelijkwaardige basis de vraag stellen of zij de relatie willen voortzetten of niet? En stel dat we niet iedere 4 jaar onze volksvertegenwoordigers kiezen, maar dat we het parlement afschaffen en via sociale media voor ieder besluit gaan stemmen? Waarbij volksvertegenwoordigers alleen nog worden belast met de organisatie en uitvoering van referendums.

Het niet-weten aanvaarden
Stel dat het niet-weten het nieuwe weten wordt. In plaats van deskundigen te dwingen harde uitspraken te doen en hen vervolgens aan het kruis te nagelen, accepteren we dat ook zij het niet weten en dat zij vanuit kennis, nieuwsgierigheid en alertheid op zoek gaan naar oplossingen. Dan kunnen zij aan het werk in plaats van continu met semantische formuleringen te komen om hun eigen hachje te redden.

Wanneer u dit leest vindt u mij waarschijnlijk een Idealist, een Linkse Grachtengordel Socialist of een Rechtse Rakker met totaal geen kennis van zaken. Ik ben geen van allen en ben het bovendien niet met u eens. Ik heb geen rol in de beschreven soapseries en ben geen celebrity met sterrenstatus. Heeft u dat nodig om mij geloofwaardig te vinden? Ik denk dat de oplossing niet van experts en superstars zal komen. Onze superhelden hebben in reactie op de huidige crisis niets anders gedaan dan pappen en nathouden. Zij kunnen ook niet overzien waartoe hun handelen zal leiden.

De transitie is al gaande
Misschien denkt u dat een transitie zoals hierboven omschreven niet mogelijk is door de scheve verhoudingen tussen werkgevers en werknemers, kapitaal en arbeid, en de onbalans tussen het ontwikkelingsniveau van verschillende groepen en landen. Ik betwijfel of dat zo is: kapitaal en arbeid maken deel uit van eenzelfde systeem. Kapitaal heeft geen waarde zonder de factor arbeid. Het universele principe van non-dualisme geldt altijd en overal. De mismatch tussen de verhoudingen tussen landen en kapitaal en arbeid is iets dat we kunstmatig in stand houden.

Stel dat er geen arbeidsplaatsen meer zijn en een groot deel van de bevolking werkloos thuis zit. Dat betekent dat grote delen van de samenleving geen beroep meer doen op diensten die door het kapitaal zijn ontwikkeld. Deze diensten zullen daarom onbenut blijven en daardoor verliest het kapitaal op den duur zijn betekenis. Met andere woorden: ik ben allerminst bang voor een scheve verhouding tussen kapitaal en arbeid, voor de toename van automatisering en het verdwijnen van arbeidsplaatsen. We zullen de ruil mechanismes tussen kapitaal en arbeid herdefiniëren. Op dit moment worden reeds experimenten gedaan zoals bijvoorbeeld met een basisinkomen. Ik geloof niet dat de oplossing is, maar het geeft wel aan dat men met dit soort dingen bezig is.

Aan u en mij de keuze
Uiteindelijk denk ik dat aan u en mij de keuze is: blijven we kijken naar de soap die ons dagelijks wordt voorgeschoteld? Doen we vanuit de waan van de dag mee aan de symptoombestrijding? Blijven we in de mist en leggen we steeds de verantwoordelijkheid buiten onszelf? Of durven we het proces van dood en wedergeboorte te aanvaarden, hoe pijnlijk het ook is om onder ogen te zien? Durven we het niet-weten te omarmen en daarmee op expeditie te gaan? Ik weet niet zeker of mijn generatie dat gaat meemaken, maar wanneer ik naar mijn kinderen kijk word ik hoopvol en dat stemt me weer positief.

 

Shahram Bahraini,
Zaandam, 3 juli 2015

NB: Wilt u ook een artikel plaatsen op dagelijkstheater.nl?
Laat het me weten.