Ik ben niet eigenwijs

Veel mensen vinden mij eigenwijs.
Ik vind natuurlijk van niet.
Je bent eigenwijs of je bent het niet?

Volgens het etymologisch woordenboek van het Nederlands betekent eigenwijs ‘op zijn eigen manier’. Je bent eigenwijs als je de dingen op je eigen wijze doet. Nou, niet bepaald. Ik heb me een groot deel van mijn leven aangepast aan de wijzen van anderen en misschien doe ik dat nog steeds. Wie niet? De mens is nou eenmaal een groepsdier en om als groepsdier te overleven moet je je aanpassen aan de groep.

Het woord eyghenwis werd in 1466 in het Middelnederduits opgeschreven. Toen met de betekenis ‘ontoegankelijk voor raad’. Ben ik dat, ontoegankelijk voor raad? Ik denk het niet. Ik heb zo vaak anderen om raad gevraagd. Ik denk dat ik in mijn leven wellicht te weinig bij mezelf te rade ben gegaan.

Ik was gedisciplineerd, zei men. Ze hadden gelijk. Ik maakte netjes mijn huiswerk en deed erg mijn best. Mijn best om te voldoen aan de verwachtingen van anderen. Een opmerking van Hans Leewens tijdens een bijeenkomst van de Van Ede Academie is me erg bijgebleven: “Discipline is niets anders dan de bereidheid om te volgen.” We kennen de discipelen, de volgelingen van Jezus uit het Nieuwe Testament. Zij waren bereid Jezus te volgen. Zij volgden zijn weg, letterlijk en figuurlijk.

Discipline. We kennen het woord in onze tijd als ‘gerenommeerd vakgebied’ en als ‘het (blindelings?) volgen van bevelen en richtlijnen’. In het eerste geval is discipline simpelweg het vak dat je volgt, wiskunde of muziek. Er zijn vele disciplines. In het tweede geval wordt discipline gezien als het opvolgen van wat van bovenaf wordt gedicteerd. Volgens het boekje te werk gaan. Zonder nadenken, tegenwerpingen of verzet? Gehoorzaamheid aan degene die het boekje geschreven heeft. Zeer gedisciplineerd. WOII toont ongezonde aspecten daarvan.

Gedisciplineerd zijn is mijns inziens het tegenovergestelde van over zelfdiscipline beschikken. Zelfdiscipline ziet men doorgaans als het vermogen om jezelf regels op te leggen en je daaraan te houden. Ik denk dat je alleen over zelfdiscipline beschikt, als die regels van jezelf afkomstig zijn. Zelfdiscipline is de bereidheid om het Zelf te volgen. Het Zelf, de kern die in iedereen te vinden is. Onder al die subpersonen die we in de loop van ons leven hebben gecreëerd. De Harde Werker, de Innerlijke Criticus, het Opstandige Kind. Daaronder zit een wijs en rustig iets, iets dat richting geven kan.

Het Zelf kan ons de weg wijzen. Zowel bij de Belangrijke Zaken des Levens, als de dingen van alledag. Zoals gisteravond, toen een stemmetje in mij zei dat het verstandig was mijn boek weg te leggen en op tijd te gaan slapen. Zoals vanochtend, toen ik wilde blijven liggen maar ik me realiseerde dat ik me dan opnieuw giga zou moeten haasten. En geen tijd zou hebben om aandacht aan de kinderen te geven anders dan ‘Waar zijn je schoenen en heb je je brood al op?!!’ En wat heb ik dan vervolgens een hekel aan mezelf. Mezelf? Welk Zelf?

Zelfdiscipline is de bereidheid om het Zelf te volgen. Het vermogen om goed naar jezelf te luisteren, je innerlijke stem te horen en te volgen. Niet de innerlijke kakefonie van stemmen die afwisselend om het hardste roepen om gehoord te worden. Wel de altijd aanwezige kern daaronder, die je in stilte horen kan. Dan gaat alles veel meer vanzelf. Terwijl de dingen mij nu zo vaak zo veel moeite kosten. Waarom luister ik niet naar mijn eigen wijsheid? Ik wou dat ik eigenwijs was.

Ceciel Fruijtier, 17 Juli 2012, wens op de dinsdagmorgen

Waarom zou de klaproos minder mooi zijn dan de rode tulp?

Ken je dat? Je staat met een collega te praten en moet toch even laten horen dat je die week nog een afspraak hebt met die en die Belangrijke Meneer. Zoals vorig jaar, toen ik naar Tajikistan ging op uitnodiging van niemand minder dan Meneer Rahman de president himself. Mijn collega strafte mijn opschepdrang met vuur in zijn ogen af: “Lieve Shahram, weet je wel hoe fout het regime daar is? Hoe kom je aan zulke foute vrienden?”

Ik zag dat hij nog minstens 10 soortgelijke vragen op het puntje van zijn tong had liggen, maar daar was gelukkig geen tijd voor. Want: ik had geen antwoord op zijn vragen. Wel waardering voor de spiegel die hij me voorhield. Toch was die spiegel dit keer overbodig: al terwijl ik de woorden uitsprak, voelde ik hoe ik in de greep was van mijn trotse ego. En ik voelde me machteloos. De drang om op te scheppen en te laten zien dat ik belangrijke mensen ken is zo groot dat ik er niets aan kan doen! Waarom is het zo belangrijk voor me?

Nu is de kring mensen waarin je je beweegt natuurlijk een afspiegeling van wie je bent. Je hebt immers iets gemeen met ieder individu met wie je te maken hebt. In dit geval was dat het spreken van Farsi. Ik ging naar Tajikistan namens Stichting Payvand, een internationale stichting die tot doel heeft alle Farsi sprekenden met elkaar in contact brengen. Met name Iraniërs, Afghanen en Tajiken.

Ik stapte zonder al te veel voorbereiding in het vliegtuig. Gelukkig was mijn reisgenoot al vaker in Tajikistan geweest; we hadden afgesproken dat hij me tijdens de vlucht één en ander zou bijbrengen. Zo doende leerde hij me het Cyrillisch alfabet (het Russische schrift), zodat ik daar de borden zou kunnen lezen. Bovendien gaf hij mij een boek met reisverhalen van Ostad Sepand, een Iraans dichter die in San Francisco woont. De eerste jaren na de onafhankelijkheid van 1991 heeft Ostad Sepand Tajikistan bereist; hij kent de bekendste dichters van het land.

Terwijl ik mijn best doe om geconcentreerd het alfabet te leren en ook het reisverhaal te lezen, blijft mijn aandacht hangen bij het volgende gedicht van Sohrab Sepheri:

Ik weet niet waarom mensen zeggen
dat het paard een edel dier is,
dat de duif mooi is,
en waarom in niemands kooi een gier is.
Waarom zeggen we dat de klaproos minder mooi is dan de rode tulp?

De ogen moeten gewassen worden, we moeten anders kijken.
De woorden moeten gewassen worden;
het woord moet de wind zelf, de regen zelf zijn.

Laten we de paraplu dichtdoen,
Laten we de regen ingaan.
Laten we met ons de gedachte, de herinnering in de regen brengen.
Laten we met alle mensen van de stad in de regen gaan.
Laten we de vriend in de regen zien.
Laten we de liefde in regen zoeken.
Laten we de liefde bedrijven met vrouwen in de regen.
Laten we in de regen spelen.
Laten we in de regen schrijven, praten en lelies planten.

Het leven is keer op keer doordrenkt raken,
Het leven is zwemmen in het bassin van dit ogenblik.

Op dat ogenblik landen we in Tajikistan. Ik denk terug aan het gesprek met mijn collega.
“Weet je wel hoe fout het regime daar is?!”

Laten we de paraplu dichtdoen, laten we de regen ingaan. Zou het me lukken om mijn westerse bril af te zetten? Met schoon gewassen ogen te kijken? Zou het me lukken om het leven van de Tajiki onbevooroordeeld te zien? Want waarom zou de klaproos minder mooi zijn dan de rode tulp? Ik ben benieuwd wat ik de komende dagen ga ervaren. Wie ik zal spreken en waar de gesprekken over zullen gaan. Vol goede voornemens zet ik voet op Tajikistan.

 

Shahram Bahraini, Assendelft, 7 juli 2012

Wees verstandig, word waanzinnig

Ik heb techneuten nodig om een baanbrekende techniek aan de praat te krijgen. Bellen ze dat ze pas in het project willen stappen als het systeem zonder bugs draait… Ik zou niet weten waarom ik dan nog contact zou opnemen?!

Sinds 1 maart werk ik met vier gedreven professionals aan een waanzinnige droom. Het idee is simpel: wij gaan ervoor zorgen dat het een factor 100 goedkoper wordt om in het buitenland mobiele data te gebruiken. Wereldwijd. Bovendien willen we in de eerste 24 uur na de lancering van deze app 1 miljoen gebruikers hebben. Want in potentie kunnen 1 miljard mensen met een smartphone deze app gaan gebruiken.

Waanzinnig. Hoe haal je het in je hoofd?! Zelfs de meest succesvolle apps tot nu toe hebben op de eerste dag geen miljoen gebruikers getrokken.

Ja, dat klopt. Maar de geschiedenis werd geschreven door mensen die in het onmogelijke geloofden tot het mogelijk werd. Met verstandige mensen los je verstandige zaken op. Wil je waanzinnige dingen realiseren, heb je waanzinnige mensen nodig. Mensen die de geldende conventies ter discussie stellen, een beetje rebels en zeer eigenwijs. Zoals Einstein zei: “We can’t solve problems by using the same kind of thinking we used when we created them.” Wij zoeken Mr. Nobody met technisch vernuft, lef én visualisatiekracht.

We werden gebeld door een CTO (Chief Technology Officier) van één van de grootste telecom bedrijven, die namens een investeerder ons concept wilde beoordelen op technische haalbaarheid. Ook dr. telecom is op zoek naar papieren zekerheden: hij wil eerst de bewijzen zien dat zoiets technisch mogelijk is. We rondden het gesprek af met de gangbare beleefdheden en vertelden hem dat we ons weer zullen melden wanneer we de technische realisatie achter de rug hebben. We gaan deze man niet zomaar het geheim van de smid vertellen! Dit is niet het type investeerder dat we zoeken.

Hoe gaan we nu verder? We hebben drie keer bot gevangen. Stoppen? Laten we ons door deze drie experts ontmoedigen? Hebben ze niet ergens gelijk? Zijn we nou helemaal gek geworden?!

Het antwoord op deze vragen hangt een beetje af van hoe je in het leven staat. Als je gewend bent om altijd netjes binnen de lijnen te tekenen: ja, dan kan je ons voor gek verklaren. Ik heb in mijn leven niets anders gedaan dan steeds het tegenovergestelde van de gangbare norm willen bewijzen. Soms met succes en heel vaak met een teleurstelling. So what? Wat is de prijs die we met elkaar betalen als het niet lukt? Wat is te prefereren: met een groep enthousiaste mensen proberen het maximale uit jezelf te halen, of gevangen zitten in de sleur van het dagelijkse leven? Ik weet waar ik voor kies.

En jij? Welke waanzinnige ideeën heb jij? Waar lig jij ‘s nachts wakker van?

 

Shahram Bahraini, Zaandam 6 Juli 2012

NB: ter inspiratie onderstaand gedicht van Rumi, dat ik vond in het boek Perzische paradox van Sherveen Nekuee:

 

Wees waanzinnig / de Weg der Waanzin

Laat huis en haard aan de verstandige
de verliefde bezit enkel de waanzin.
Word waanzinnig,
waanzinnig.

En als je binnenste vuur
zich openbaart,
Wees de vlinder
en weet je weg.

Laat het huis ten gronde gaan,
word een vreemdeling van jezelf.

En dan?

Kom dan bij het gezelschap der verliefden.
Laat de adem samen zingen,
zodat het hart zich reinigt van elke wrok.

En dan?

Tover dan je verlangen naar wijn,
bij het bedienen van de dorstigen.
Je moet leven schenken
om de eeuwigheid waard te zijn.

Want als je het gezelschap der beschonkenen zoekt,
moet je dronken op pad.

En dan?

Als je ziel zich van het lichaam scheidt
en de hemel zoekt,
laat dan je aanblik
de aarde schemeren.

Word dan de sterveling die eeuwig is,
word niets.
Bevrijd van het zelf,
zoals een verliefde
– door liefde getroffen –
behoort te zijn.

En dan?

Word dan een legende.

Laat huis en haard aan de verstandige.
Word waanzinnig,
waanzinnig.

Rumi (Jalal ad-Din Muhammad Rumi)
Vertaald en bewerkt door Shervin Nekuee